Dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai

84

Chế độ dinh dưỡng cho phụ nữ khi mang thai là hết sức quan trọng để đảm bảo sức khỏe cho người mẹ và thai nhi đang phát triển, đồng thời tạo nguồn sữa cho con bú sau khi sinh.

Dinh-dưỡng-cho-phụ-nữ-mang-thai
Hình ảnh minh họa

Về thực phẩm

Nhu cầu về năng lượng và các chất dinh dưỡng cho thai phụ tăng dần trong thời gian mang thai, nhất là trong những tháng cuối thai kỳ. Trung bình một người mẹ chưa có thai cần khoảng 2.200 Calo/ngày, khi có thai, nhu cầu này tăng dần cho đến trước khi sinh, cần đạt 2.550 — 2.650 Calo/ngày.

Một số bà mẹ mới có thai lần đầu, có thể bị các triệu chứng ốm nghén, khó dung nạp thức ăn, hay Ợ chua, nôn ói,… thì nên chọn thức ăn phù hợp, chia thành nhiều bữa ăn nhỏ, để cố gắng ăn đầy đủ lượng thực phẩm cần thiết, nhằm đảm bảo cho sức khỏe của người mẹ và sự phát triển của bào thai.

Để có một thai kỳ khỏe mạnh, chế độ ăn của người mẹ cần phải được cân bằng các chất protein (đạm), carbohydrat (bột, đường) và lipid (dầu, mỡ), cũng như các vitamin, khoáng chất và chất xơ.

Nguồn protein tốt nhất là từ thịt nạc, trứng, sữa, cá, hải sản và các sản phẩm từ sữa, hoặc đậu nành,..

Nguồn carbohydrat chủ yếu từ gạo (cơm, mì, bún, phở…), bánh mì; bắp (ngô); các loại khoai (khoai lang, khoai tây)… Nên hạn chế các loại đồ ngọt có đường tinh chế như đường cát, bánh, kẹo, nước ngọt…

Về chất béo: cũng rất cần thiết để cung cấp năng lượng và xây dựng các mô tế bào, nhất là tế bào thần kinh của thai nhi. Nguồn cung cấp chất béo tốt nhất là các loại dầu ăn, cá béo, đậu, mè, trái bơ, các loại hạt và quả hạch, như đậu phộng (lạc), hạt điều, hạt bí, hướng dương, hạnh nhân, hạt óc chó,… vốn giàu các chất béo không bão hòa cần thiết, đồng thời nên hạn chế các thực phẩm giàu chất béo bão hòa như thịt mỡ, bơ, thịt xông khói, gà rán, khoai tây chiên,… và các chất béo chuyển hóa (trans fat) thường thấy trong các thực phẩm công nghiệp.

Ngoài ra, phụ nữ mang thai cần ăn thêm nhiều rau, trái cây tươi để có thêm nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ, giúp dễ tiêu hóa, ngừa táo bón, cần thiết cho sức khỏe của người mẹ và thai nhi.

về cân nặng

Trọng lượng cơ thể của người mẹ khi mang thai sẽ tăng dần theo thời gian. Mức tăng hợp lý tùy thuộc vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe và cân nặng ban đầu của thai phụ.

Theo Viện Y khoa Hoa Kỳ, khi thai phụ có trọng lượng vừa phải, trong suốt 9 tháng của thai kỳ chỉ nên tăng từ 11,4kg đến 15,9kg Nếu thai phụ thừa cân, thì chỉ nên hạn chế số cân tăng thêm trong khoảng từ 6,8kg đến 11,4kg.

Cụ thể hơn, trong 3 tháng giữa và 3 tháng cuối thai kỳ ở thai phụ có cân nặng bình thường trước khi mang thai thì nên duy trì độ tăng cân ở mức 0,4kg/tuần. Đôi với phụ nữ có cân nặng thấp, nên tăng khoảng 0,5kg/tuần; còn đối với phụ nữ thừa cân, chỉ duy trì mức tăng khoảng 0,3kg/tuần.

Thai phụ tăng cân quá nhanh hay quá chậm cũng sẽ ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe cả người mẹ lẫn thai nhi.

về vitamin và khoáng chất

Ngoài việc ăn uống đầy đủ dưỡng chất, người mẹ khi mang thai có thể cần tăng cường thêm một số chất thiết yếu sau đây:

Sắt: có nhiều trong các thực phẩm từ thịt, huyết, gan, tim động vật, thủy hải sản, trứng,… và một ít trong rau quả. Tuy nhiên, phải lớn thai phụ, nhất là những người ăn chay, trước và trong thời kỳ mang thai cần được bổ sung chất sắt để ngăn ngừa thiếu sắt, làm ảnh hưởng đến hệ tạo máu và sự cung cấp oxy cho sự phát triển của thai nhi.

Thai phụ thiếu sắt sẽ có nguy cơ cao bị sinh con thiếu tháng, nhẹ cân, hoặc thai bị chết lưu… Thai phụ bị thiếu sắt cũng dễ bị suy nhược, mệt mỏi, trầm cảm và mất nhiều máu khi sinh.

Người mẹ mang thai nên bổ sung 60mg sắt nguyên tố/ngày trong suốt thời gian mang thai đến 1 tháng sau sinh.

Acid folic (vitamin B9): cơ thể thai phụ thiếu acid folic có thể dẫn đến dị tật khiếm khuyết ống thần kinh ở tủy sống và não bộ của thai nhi rất sớm, ngay từ tháng đầu tiên hình thành phôi thai.

Acid folic có trong nhiều loại rau xanh và các loại quả họ cam quýt, chuối… dưới dạng folat, nhưng thường chế độ ăn của phụ nữ trong tuổi sinh đẻ có thế không cung cấp đủ. Vì vậy, để tránh rủi ro, hầu hết các tài liệu khoa học đều khuyên người phụ nữ có khả năng sắp mang thai nên uống bổ sung acid folic mỗi ngày từ 400 – 800mcg (0,4 – 0,8mg), từ một tháng trước khi mang thai cho đến khi thai được 3 tháng.

Calci: nhu cầu calci hàng ngày ở phụ nữ mang thai lên đến khoảng 1.000mg/ngày, calci cần cho việc tạo xương và răng của thai nhi và duy trì độ chắc khỏe của xương, răng người mẹ, nên phụ nữ mang thai cần tăng cường calci qua việc tiêu thụ nhiều thực phẩm như sữa,  trứng, các loại thủy hải sản… Nếu cần, có thể bổ sung các chế phẩm có calci, (nên kèm vitamin D để tăng cường hấp thu calci).

Kẽm: có nhiều trong các loại hải sản, thịt, và các quả hạch. Những thai phụ quá gầy hoặc thiếu dinh dưỡng có thể thiếu kẽm, nên cần bố sung mỗi ngày từ  10mg kẽm để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe của thai nhi hoặc sẩy thai, sinh sớm…

Iod: cũng rất cần cho sức khỏe và sự phát triển của thai nhi. Nguồn thức ăn giàu iod là các hải sản và rong biển… Ngoài ra, phụ nữ mang thai nên sử dụng các loại muối hoặc bột nêm có tăng cường iod.

Một số điều cần lưu ý

Phụ nữ mang thai không nên dùng rượu, thuôc lá, cà phê, các chất kích thích.

Lựa chọn thực phẩm sạch, an toàn, nhất là thịt, cá, rau quả,…

Tránh dùng thịt, cá, trứng sống hoặc nấu chưa được chín, sữa và các thực phẩm chê biến từ sữa chưa tiệt trùng hoặc bảo quản trong điều kiện không hợp vệ sinh.

Chú ý về vệ sinh cá nhân, rửa tay thật kỹ sau khi dọn dẹp nhà cửa, làm vườn, chăm sóc thú cứng, cả sau khi vừa tiếp xúc với thịt, cá, trứng sống và trước khi chuẩn bị thức ăn để tránh nhiễm các mầm bệnh có thể gây sẩy thai hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của thai phụ và thai nhi.

Hạn chế ăn các loại cá lớn sống ở đại dương như cá mập, cá nhám, cá ngừ, cá kiếm, do nguy cơ nhiễm độc thủy ngân cao.

Không chỉ thuốc mà cả thực phẩm bổ sung cũng cần dùng thận trọng khi mang thai.

Tránh dùng các thực phẩm và nước uống đựng trong các loại bao bì nhựa hoặc giấy sáp chứa các hóa chất ô nhiễm như phthalat, bisphenol A (BPA)… có thể gây sẩy thai hoặc gây xáo trộn các hormon giới tính của thai nhi.

Phụ nữ trong thời kỳ mang thai cũng nên tránh dùng các loại mỹ phẩm không rõ nguồn gốc như thuốc trị mụn, tẩy da, son môi, thuôc nhuộm tóc,… hoặc lạm dụng xà phòng diệt khuẩn có chứa hóa chất triclosan,… có thể gây nguy hại cho sự phát triển của thai nhi.

Việc bổ sung vitamin và khoáng chất cũng cần cân nhắc, nếu thai phụ có dùng các loại thuốc bổ khác, hay dùng sữa công thức dành cho các bà bầu, đã có thêm các vitamin và khoáng chất rồi, thì phải tính toán để tránh trùng lắp, gây quá liều nguy hiểm.

Đặc biệt cần lưu ý là vitamin A cũng rất cần thiết cho phụ nữ mang thai, nhưng với liều cao, trên 3.000mcg/ngày (> 10.000IU/ngày), nó có thể gây dị dạng cho bào thai.

Trong thời kỳ mang thai, thai phụ cũng cần hỏi ý kiến của bác sĩ trước khi muốn dùng thêm một loại thuốc bổ hay trị bệnh nào, kể cả các thuốc từ thảo mộc thiên nhiên, nhằm tránh những phản ứng nguy hiểm có thể xảy ra cho thai phụ và thai nhi.

Comments